Arasta ve Bedesten

ARASTA VE BEDESTENLER

Tarihsel süreklilik içinde bulunduğu dö­nemin değişken sosyo-kültürel ve top­lumsal yapısına göre ticaret yapıları benzer mekan ihtiyaçlarına farklı çözüm arayışlarıyla sürekli bir kimlik değişimine uğramışlardır. Bu noktada İpek Yolu gi­bi birçok kıtalararası ticaret yolunun kul­lanıldığı, ürün değiş tokuşunun daha ha­reketli olduğu Ortaçağ döneminin Doğu ve Batı toplumlarındaki toplumsal yaşa­mın alışveriş mekanlarını nasıl şekillen­dirdiğini incelemek gereklidir.

Dönemin eski Türk yerleşimlerindeki alışveriş hayatına bakılacak olursa bu mekanlar özellikle cami, kervansaray, hamam ve hanlarla bütünleşen bir sis­temde yapısal olarak birbirine benzer bi­çimde gelişen arasta ve bedestenlerden oluşuyordu. İlk örneklerinde üzeri açık bir orta mekanın etrafında yer alan kü­çük dükkanlarla beslenen bedestenler, zamanla orta mekanlara da bu dükkan ünitelerinin eklenmesiyle prensipte dik­dörtgen plan formuna bağlı kalarak, hücreli bedestenler, dıştan dükkanlı be­destenler, kat bedestenleri, arasta-bedestenler ve bedestenli arastalar şeklin­de çeşitlilik göstermiştir. 15.inci yüzyı­lın sonlarına doğru gelişimini tamamlayan bedestenlerin büyüklüğü en az 300 dükkanı barındıracak kapasiteye ulaş­mıştır. Bu sınıflama içinde, karşılıklı iki sıra dükkan birimlerinin bir araya gelerek oluşturduğu arastalar ise Mısır Çarşısı örneğinde görüldüğü üzere kendi başı­na bir alışveriş mekanı olabildiği gibi ay­nı zamanda bedestenlerin içinde yer alarak da bedestenlere mekan zenginli­ği getirmiştir. 

Zamanla arastaların külliyelerle, bedestenlerin ise kervansaraylarla bütünleşmesi ile alışveriş mekanları birden çok işlevi barındıran komplekslerin vazgeçilmez bir parçası olma özelliğini gü­nümüze kadar devam ettirmiştir.

ARASTA

2012 yılında Kentsel Sit Alanı dâhilinde bulunan bir yapı grubunun Odunpazarı Belediyesi tarafından oluşturulmuş turistik çarşıdır. 

Camın, Odunpazarı ve Eskişehir’de bir marka olması için yapılan çalışmalarda, özellikle cam konusunda kurslarda eğitim almış, sertifikalı girişimcilerin çoğunluğu oluşturduğu 14 dükkânda, camın yanında çini ve seramik sanatçılarının eserleri satışa sunulmaktadır.

Odunpazarı Kentsel Sit Alanı sınırları içindeki mevcut alışveriş noktalarına alternatif kazandırmak, dolayısıyla alanın fiziki iyileşme sürecine ivme kazandırmak amacıyla yapılan çarşı Butik Otel, Kırım Tatar Kültür ve Çibörek evi ile çevrelenmiş alanda farklı bir kentsel buluşma noktası oluşturmuştur. Kültürel aktiviteler ve benzeri ihtiyaçlar için bir “açık hava çok amaçlı salonu” olarak da kullanılmaktadır.

Kaynakça:

Zengel, R., Tarih İçinde Değişen Tüketim Mekanları, DEÜ Mimarlık Fakültesi, Mimarlık Bölümü Bina Bilgisi ABD.