Dağküplü Dokuması

" />

Unsurun Adı: Dağküplü Dokuması

 

Unsurun Bilinen Diğer adları:  ---

 

t   Unsuru Uygulayan Grup, Topluluk ve Kişiler: Sarıcakaya İlçesi Dağküplü Köyü kadınları (manav köyü).

 

t   Unsurun Kısa tanımı: Mekikli dokuma atkı ve çözgü ipliklerinin dikey açı yapacak şekilde, birbirinin altından ve üstünden geçirilmesiyle ortaya çıkan düz yüzeyli bir üründür.

Dağküplü köyünde sadece kadınlar tarafından yaklaşık 40 cm eninde bez dokunabilen el tezgahlarında yapılan bu dokumada, pamuk ya da ipek ip kullanılmaktadır. Pamuk ip boyanmadan, ipek ip ise ipek böceğinin dışkısından elde edilen bir sıvı ile yeşil renge boyanarak kullanılmaktadır.

İpek iple örtme denilen, kadınların evlerinin dışına çıktıklarında yazmalarının üstüne örttükleri, bele inecek kadar uzun ve geniş başörtüsü yapılır.

Pamuklu iple hem pamuklu örtme, hem de peşkir, çarşaf ve göynek denen iç giysi yapılır.

Renkli çözgü pamuk iple yapılan sofra bezi için hazırlanır. Bunun dışında renkli ipler sadece atkı amaçlı kullanılır. Bu nedenle özellikle peşkirlere konan desenler atkı ip ile çözgülük ipler sayılarak yapılır.

Köyde, mikroklima iklim özelliği dolayısıyla bir dönem pamuk da yetiştirilmiş ve dokumalık ipi ailelerin kendisi ekip eğirmiştir. Ancak yaklaşık 50 yıldır çözgülük ip satın alınmaktadır. Renkli ipler ise kişiler tarafından kimyasal nitelikteki boyalarla boyanmakta ya da satın alınmış orlon kullanılmaktadır.

Dokumaların uçları ya da üzerleri farklı şekillerde süslenmektedir. Bu sayede birden fazla el sanatı ya da süsleme tekniği de dokuma sayesinde yaşamaktadır:

-Peşkirlerin uçları dokuma sırasında yapılan renkli iplerle desenlenmektedir.

-Çarşaf, peşkir ve tokalı denen örtmelerin uçlarına pamuk iple bağlama tekniğinde dantel yapılmaktadır.

-Peşkir ve pamuklu genç kız örtmelerinin ucu toka denilen, renkli iplerden yapılmış püsküllerle süslenir.

-Kadın göyneklerinin göğüs kısmı kanaviçe işlenerek ve boncuk oyası ile süslenir.

-İpekli ve yetişkinlerin pamuklu beyaz örtmelerinin ucu, bükme denilen, bükülmüş ince ip gruplarından oluşan sade püsküllerle süslenir.

 

Köyde, dağ köyü olmasının da etkisiyle geçim kaynağı sorunu yaşanmaktadır. Bu nedenle tarım ya da hayvancılıkla uğraşan ve geniş mera ya da sulu tarımın yapılabildiği ova arazisi olan komşu köyler arasından Dağküplü dokumasıyla öne çıkabilmiştir.

 

Günümüzde köyde sadece bir kurulu tezgah kalmış olup onda da pamuklu dokuma yapılmaktadır. Köy genelinde dokumacılık artık terk edilmiş bir sanattır. Köyde hala görülen, kullanılan ve satın alınabilen dokumalar ise şu an yaş ortalaması 50 olan eski dokumacıların çeyizlerinden arta kalmış ürünlerdir.

 

Unsurun  Coğrafi Dağılımı: Eskişehir Sarıcakaya İlçesi ve Dağküplü Köyü.

 

 

Unsurun Korunmasına Yönelik Olarak Önerilen Koruma Önlemleri:

-Maddi olarak desteklenmesi,

-Halk Eğitimi Merkezlerinin açtığı kurslarla öğretilmesi,

-Ortaya çıkan ürünlerin satılması için pazar bulunması,

-Geçmişte yapılan ürünlerin günümüze uyarlanması,

-Uygulama alanlarında çeşitliliğin sağlanması sürdürülebilirliği artıracaktır.

 

Konu ile ilgili ilde bulunan kurum/kuruluşlar (üniversitelerin ilgili bölümleri, 

araştırma merkezi, enstitü, sivil toplum kuruluşları):

            Bu konuda köyde hiçbir zaman bir kooperatif ya da dernek gibi bir örgütlenme, atölye ya da satış mağazası gibi bir iş yeri açılmamıştır. Konuyla ilgili olarak Muhtar Mustafa Zabun meraklılara yol  göstermektedir. Köydeki  tek kurulu  tezgah sahibi dokumacı  Fatma Yalçın’dır.

İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü

                Anadolu Üniversitesi Halkbilim Araştırmaları Merkezi

                Eskişehir Osmangazi Üniversitesi  Halkbilim Araştırma ve Uygulama Merkezi

                Eskişehir Kız Teknik Olgunlaşma Enstitüsü  Araştırma Bölümü

           

 

Unsur ile ilgili bugüne kadar ilde yapılmış faaliyetler:

-Ulusal Eğitime Destek Kampanyası “Oyaların Öyküsü”  adlı defilede Sarıcakaya   ilçesi Dağküplü dokumalarından oluşturulan koleksiyonun sunumu. (2004)

-Turizm Haftası Kutlamalarında Sarıcakaya ilçesi Dağküplü dokumalarından oluşturulan koleksiyonun sunumu.

-Cumhuriyet  Defilesinde Sarıcakaya ilçesi Dağküplü dokumalarından oluşturulan koleksiyonun sunumu.

-Olgunlaşma Enstitüsü bünyesinde Dokuma Atölyesi kurulmuş olup günümüze uyarlanmış, dokunan kumaşlardan kıyafet tasarımlarından koleksiyon ortaya çıkmıştır.

-İl Kültür ve Turizm  Müdürlüğü  ve Eskişehir Kız Teknik Olgunlaşma  Enstitüsü işbirliği ile dokuma geleneğini yaşatmak için 4 adet dokuma tezgahı aslına uygun olarak yaptırılmış olup, “Sarıcakaya  Dağküplü Kumaş Dokuma  Kursu” açılacaktır.

 

Unsur ile ilgili elde bulunan yayınların listesi:

 

Yavuz KILIÇ ve Çiğdem KARA, 2008. “Sarıcakaya/Dağküplü Köyü Araştırması: ‘Bu Köyde Dokuma Yok’ “, Gazi Üniversitesi I.Ulusal El Sanatları Sempozyum Bildirileri, 24-26 Nisan 2008 Ankara. Ankara: Türk El Sanatları Araştırma ve Uygulama Merkezi Yayınları 1, s.290-296.

 

        Genel Dokuma Konulu kaynakça

            ÖZBEL, K.   
          Türk Dokuma Sanatından Örnekler
           Ak Yayınları    İstanbul    1984

 

           DALGIÇ, Aysel Türkoğlu   
           Zonguldak İli, Ereğli İlçesi Elpek, Kolan ve Yolluk Dokumacılığı

           Ankara,    2002-

 

           ONUK, Taciser.    9751616913

           Silifke Folkloru :işletmecilik, Dokumacılık, Örücülük, Halk Oyunları

           Atatürk Kültür Merkezi    Ankara    2004-

 

           GÖRGÜNAY-Kırzıoğlu, Nerim   9751725658
           Altaylar'dan Tunaboyu'na Türk dünyası'nda Ortak Yanışlar (motifler)

           Kültür Bakanlığı    Ankara    2001-Acar,

 

           BELKIS Balpınar   
           Kilim, Cicim, Zili, Sumak :Türk Düz Dokuma Yaygıları
           Eren Yayınları    İstanbul    1982

 

           DENİZ, Bekir    9751610613
           Ayvacık (Çanakkale) Yöresi Düz Dokuma Yaygıları :(kilim-cicim-zili)
           Atatürk Kültür Merkezi    Ankara    1998

 

          Türk El Dokuması Halılar :Katalog = Turkish Handwoven Karpets
           Kültür Bakanlığı    Ankara    2005

 

           DENİZ, Bekir    9751612829
           Türk Dünyasında Halı ve Düz Dokuma Yaygıları
           AKM    Ankara    2000


         

            DURUL, Yusuf   
           Baraj Gölü Çevresi Dokuma Sanatları
           ODTÜ    Ankara    1969

 

           ONUK, Taciser    9751616816
           Şanlıurfa Karakeçili Kilimleri
           Atatürk Kültür Merkezi    Ankara    2003

 

           GÖRGÜNAY Kırzıoğlu, Nerim   9757878030
           Türk Halk Kültüründe Doğu Anadolu Dokumaları ve Giysileri
           Volkan Matbaacılık    Ankara    1994

     

           BÜYÜKYILDIRIM, Nazmiye Ka  
           Geleneksel Üretimden Organize Üretime Muğla El Dokumaları
           Ankara,    2000

 

           SÖĞÜT, H. Esin   
  Çorum Yağlık Dokumalarının Renk Desen ve Kompozisyon Özellikleri
  Ankara,    2001

 

          ŞİMŞEK, Silvana   
 Aydın Yöresi Kirkitli Düz dokumaları ve Çağdaş Tasarımlarda Uygulanışı      

          Ankara,    2000

 

          ERGENEKON, Cavidan   
 Ankara İli Kirkitli El Dokumaları Satış Yerlerinde Pazarlanan Ürünler

          Ankara,    1986

 

          KÜÇÜKTURAL, Zeynep   
 Ayaş Yöresinde Bulunabilen Tenteneler Üzerine Bir Araştırma

          Ankara,    2000

 

          KAHVECİ, Mücella   
 Erzurum, Erzincan ve Bayburt İllerinde Üretilen Ehram Dokumaları
 Ankara,    1998

 

          YALÇIN, Hatice   
 Bartın Yazmacılık Sanatının Hatay Yöresi İpekli Dokumalarına Uyarlamalar
 Ankara,    1998

 

          TEKİN, Ezgi   
 Hakkari Kilim Dokumacılığı Üzerine Bir Araştırma
 Ankara,    1997

 

          ERGÜRBÜZ, Kerime   
          Giresun İl Merkezi ve Köylerinde Kadın Kıyafetleri, Kıyafetlerin Dokumaları
          Ankara,    1995

 

          ŞENTÜRK, Sema   
          Şile Bezi Dokuması ve İşlenmesi
          Ankara,    1995

 

        BAŞARAN, Fatma Nur   
        Çanakkale ili Biga ilçesi Pomak El Dokumaları ve Pomak Genç Kız Kıyafetleri
        Ankara,    1996

 

        SAY, Nuran   
        Marmaris Yöresi Dokumaları :Namazlağa, Ala Çuval, Ala Kilim
        Ankara,    1990

 

        ERTEN, Belgin   
        Karatepe Kilim Dokumaları
        Ankara,    1989

 

        BALYEMEZ, Emine.   
        Iğdır ili Kilim Dokumalarının Özellikleri ve Dokuyucu Görüşleri
        Gazi Üniversitesi    Ankara,    2006

 

-KAYA, Firdevs,

-ERGENEKON, Cavidan

 Mekikli El Dokumacılığı

       Gazi Üniversitesi    Ankara,    1989

 

     

 

Somut Olmayan Kültür Envanteri