Lületaşı İşletmeciliği

" />

Ø  Unsurun Adı: Lületaşı İşlemeciliği

Ø  Unsurun Bilinen Diğer Adları: Eskişehir Taşı, Patal (Yerel deyim), Aktaş (Yerel deyim), Denizköpüğü (Yerel deyim), Sepiolite (Latince), Meerschaum (Almanca), Mořská pěna (Çekçe), Espuma de mar (Portekizce), Écume de mer (Fransızca), Sjöskum (İsveççe), Merenvaha (Fince), Sepiolita (İspanyolca)

Ø  Unsuru Uygulayan Grup, Topluluk ve Kişiler:

Lületaşı İmalat ve Alım Satım İşletmeleri

(Eskişehir Saatçiler ve Lületaşçılar Odası Başkanlığı)

 

ADI

SOYADI

ADRESİ

Abdullah

ÖZDAMAR

Beyazaltın Köyü 26564 ESK.

Abdülvahap

YUNAR

M.Kozlubel Köyü 26564 ESK.

Ahmet

GÖVEM

Paşa Mh. Pazaroğlu Sk.Atlıhan No:8/20 ESK.

Ali

GÜLDER

Paşa Mh. Pazaroğlu Sk. Atlıhan No:8 ESK.

Ali

ERDUĞAN

Paşa Mh. Pazaroğlu Sk. Atlıhan No:8 ESK.

Battal

DÜLGER

M.Kemal Paşa Mh. Uygunlar Sk. No:19 ESK.

Bekir

MİL

Mil Pipo Kutu İmali

Bektaş

DÜLGER

Muttalip Cd. No:4/10 ESK.

Ekrem

AKTAŞ

M.Kemal Paşa Mh. Cengiz Sk. No:7/A ESK.

Emren

EGE

Esentepe Mh. Ege Sk. No:57 ESK.

Ertuğrul

BARAN

Eskişehir

Fatih

KÖKSAL

Paşa Mh. Pazaroğlu Sk. Atlıhan No:8/8 ESK.

Feyzullah

KAVAKLI

Erenköy Mh. Bekan Sk. No:69 ESK.

Gönen

AKTAŞ

Paşa Mh.Pazaroğlu Sk.Atlıhan No:8/1 ESK.

Güler

ARDA

Mamure Mh. Yüceler Sk. No:33/3 ESK.

Hüseyin

ANDİÇ

Merkez Sepetçi Köyü 26564 ESK.

İbrahim

YAVUZ

Orhangazi Mh. Gönül Sk. No:7 ESK.

İsmail

AYAN

Paşa Mh. Pazaroğlu Sk. Atlıhan No:8/9 ESK.

İsmail

KAVLAK

Paşa Mh. Pazaroğlu Sk. Atlıhan No:8/5 ESK.

İzzet

KIRKAYA

Paşa Mh.Kocamüftü Sk. No:2/C ESK.

Kemal

UYAN

Merkez Kozlubel Köyü 26564 ESK.

Mehmet

KARAAĞAÇ

Beyazaltın Köyü 26564 ESK.

Mehmet

URAL

M.Kemal Paşa Mh. Uygur Sk. No:32/2 ESK.

Mehmet Ali

ÇAYDERE

Kurtuluş Mh. İmar Sk. No:11 ESK.

Muharrem

YILMAZ

Sivrihisar Cd. No:32/1 ESK.

Musa Yaşar

KAN

Osmangazi Mh.Basın Şehitleri Cd.No:193/1 ESK

Mustafa

KARATAŞ

Gökmeydan Mh. Farukşükrü Cd. İnko Sitesi

C Blok No:2/1 ESK.

Mustafa

ŞEKERCİOĞLU

Dede Mh.Usta Ayvaz Sk. No:4/B ESK.

Nahide

YAVUZ

Paşa Mh.Pazaroğlu Sk.Atlıhan No:8/2 ESK.

Rabia

KULA

Gökmeydan Mh. Ziyapaşa Cd. No:156/2 ESK.

Sevim

TOPAL

Vişnelik Mh. Savaş Cd. No:36/9 ESK.

Sevinç

ERBEK

Mamure Mh. Barış Sk. No:1/C ESK.

Tamer

ŞAHİN

Bağlar Cd. Serdar Sk. No:55/13 ESK.

Uğur

AKTAŞ

M.Kemal Paşa Mh. Cengiz Sk. No:7 K:2/10 ESK.

Ural

SAVUN

Cunudiye Mh.Kıyıcak Sk. No:53 ESK.

Veli

ÖZKAYA

Gündoğdu Mh.Uzayyolu Sk. No:49 ESK.

Yaşar

KARADEMİR

Yeni Mh. 4.Dere Sk. No:5/2 ESK.

Eskişehir Ticaret Odasına Kayıtlı Faal Lületaşçılar

(02.10.2009 itibariyle)

 

UNVAN

ADRES

İlÇE

İL

Ali İhsan GİRGİN

Mustafa Kemal Paşa Mh. Köprübaşı Cd. No:6/E

Tepebaşı

Eskişehir

Burhan YÜCEL

Mustafa Kemal Paşa Mh. Sivrihisar-1 Cd. Gürgenci Pasajı  No:40/28

Tepebaşı

Eskişehir

Altınay Pipo

Necdet Altınay ve Ortağı Kolektif Şti.

 

Deliklitaş Mh. Değirmen Sk.No:35/31

 

Odunpazarı

 

Eskişehir

Hasan KONUŞKAN

İstiklal Mh. İki Eylül Cd. Esnaf Sarayı No:163/A K:1

Odunpazarı

Eskişehir

Oğuz ERMEÇ

Yeni Mh. 3.Dere Sk. No:15/A

Tepebaşı

Eskişehir

(Tasfiye Halinde)

Doğaltaş San. ve Tic.

Anonim Şirketi

75. Yıl Mh. O.S.B. 5.Cd. Dolsan Dolgu A.Ş. Yanı

No:3/B

 

Odunpazarı

 

Eskişehir

Hüseyin ŞEKERCİOĞLU

Arifiye Mh. İnhisar Sk. Kaya İş Merkezi No: 1/23

Odunpazarı

Eskişehir

Akın Lületaşı ve Hediyelik Eşya San. ve Tic.Ltd.Şti.

Mustafa Kemal Paşa Mh. Sivrihisar-1 Cd. Büyük Otel Altı  No:40/4

 

Tepebaşı

 

Eskişehir

(Tasfiye Halinde)

Arda İhracat İthalat

ve  San.Tic. Ltd.Şti.

 

 

Erenköy Mh.Yazan Sk. No:56/B

 

Odunpazarı

 

Eskişehir

(Tasfiye Halinde)

G.M.S. İthalat İhracat

Ve  Tic. Ltd.Şti.

 

 

İstiklal Mh. M.K.Atatürk Cd. Şermet Apt. No:144/1 Kat:1

 

Odunpazarı

 

Eskişehir

Fikri Baki ÇETİNKAYA

Mustafa Kemal Paşa Mh. Akat Sk. No:23/A

Tepebaşı

Eskişehir

Halkalı Mermer İnş. Makine Tur.Tic.San.

Anonim Şti.

 

Alanönü Mh. Divan Cd. No:4/4

 

Odunpazarı

 

Eskişehir

Serport Uluslararası

Tic. Anonim Şti.

Akarbaşı Mh. Seden Sk. No:4

Odunpazarı

Eskişehir

Çelebi Lületaşı Hediyelik Eşya Elekt. San. ve Tic. Ltd.Şti.

 

İstiklal Mh. Şair Fuzuli Cd. Kıyıcan Apt. No:74/4

 

Odunpazarı

 

Eskişehir

Hakan Kimya Min. Maden ve Öğütme San. ve Tic. Ltd.Şti.

 

Çukurhisar Mh. Atatürk Cd. No:18/3

 

Tepebaşı

 

Eskişehir

Sadun PARLAR

Gaziosmanpaşa Reşit Galip Cd. No:43/B

Çankaya

ANKARA

Onbaşı Madencilik Yemek Üre. Hay.Tic. ve San.Ltd.Şti.

Mustafa Kemal Paşa Mh. Sivrihisar-1 Cd. Uygurlar Sk.  No:3/8

 

Tepebaşı

 

Eskişehir

Cihangir AKTAŞ

Behçethan AKTAŞ

Arifiye Mh. Hamamyolu Cd.  İ.Yasin Pasajı No:48/14-15 (Aktaş Lületaşı)

Odunpazarı

Eskişehir

Antik Mermer Mad. Mak. San. ve Tic. Ltd. Şti.

 

Uluönder Mh. Baksan 75.Blok No:12

 

Tepebaşı

 

Eskişehir

Burak Mehmet SERVİ

Mustafa Kemal Paşa Mh. Sivrihisar-1 Cd.  No:36/103

Tepebaşı

Eskişehir

Uzman Değerli Taşlar Yapı Ürün.Mermer San. ve Tic. Ltd. Şti.

 

Uluönder Mh. Baksan 76.Blok No:3

 

Tepebaşı

 

Eskişehir

Serport Uluslararası

Tic. Anonim Şti. / Baksan Şubesi

Uluönder Mh. Baksan Sanayi Sitesi

Sosyal Tesisler  No:1/4

Tepebaşı

Eskişehir

Mustafa YAVUZ

Paşa Mh. Pazaroğlu Sk. Atlıhan No:8/7

Odunpazarı

Eskişehir

Ali Rıza GÖKDEMİR

İstiklal Mh. İki Eylül Cd. Esnaf Sarayı No:B-75 K:1

Odunpazarı

Eskişehir

Burhan YÜCEL

(Pazaroğlu Şubesi)

Paşa Mh. Pazaroğlu Sk. Atlıhan No:8/4

Odunpazarı

Eskişehir

Ø  Unsurun Kısa Tanımı: Lületaşı, magnezyum ve silisyum esaslı ana kaya parçalarının yerin muhtelif derinliklerindeki başkalaşım katmanları içinde, hidrotermal etkilerle hidratlaşması sonucunda oluşmuş bir kil mineralidir. Eskişehir civarında, yerin 380 metreye kadar muhtelif derinliklerindeki başkalaşım katmanları içinde, tek tek yumrular halinde bulunur. Bu kayacı fark eden bir Alman mineralog (E. F. Glocker) tarafından 19. yüzyıl ortalarında sepiolit olarak adlandırılmıştır. Sepiolit ismi mürekkep balığının yunanca ismi olan “sepion”a ithafen verilmiştir. Bu mineralin Almanca ismi olan “Meerscaum” (denizköpüğü) da mineralin yoğunluğuna ithafendir.

Kimyasal formülü Mg4Si6O15(OH)2•6 H2O şeklindedir ve yoğunluğu 0.988 – 1.279 gr/cm3 değerleri arasında değişir. Düzensiz bağlanmış kristalleri mikroskobik süngersi bir doku oluşturur. Bu yapılanma içinde yer alan oluşum suyu (zeolitik su) dolayısıyla, lületaşı çıkarıldığında nemli ve yumuşaktır, kolayca ve incelikle yontulabilir. Beyaz ve beyaza yakın tonlarda bir renge sahiptir. Doğal nemini kaybederek kuruyan parçalar çok hafif ama dirençli hale gelirler, sıvı ve gazlara karşı yüksek emicilik özelliği kazanırlar. Boyutlarında herhangi bir değişim olmadan kuruyan lületaşı suya konulduğunda doğal yumuşaklığını kısa sürede yeniden kazanır.

Arkeolojik çalışmalar,  lületaşının veya lületaşına benzer özelliklere sahip taşların günümüzden 5000 yıl önce, Erken Bronz Çağı’ndan beri bilindiğini, insan eliyle biçimlendirildiğini ortaya koyuyor.

Temiz beyaz dokusu, yeterince hafiflik, yüksek emicilik ve işlenmeye değer büyüklüğüyle lületaşı, dünyanın en mükemmel pipo malzemesidir. Bu nadide taşı Avrupa’ya götürerek ilk pipoları işleyenler, tesadüfen değil, yeterli bilgiye, en azından güvenilir duyumlara sahip olarak Osmanlı topraklarına geldiler. Umduklarından daha fazlasını elde etmeleriyle de Avrupa’nın değişik merkezlerinde, özellikle de Viyana’da birçok lületaşı pipo atölyesi açıldı.

Atatürk’ün tanışıp yönlendirdiği Ali Osman DENİZKÖPÜĞÜ çarşı içinde ilk defa bir atölye açarak, hem uluslararası fuar ve sergilerde Lületaşı-Eskişehir adlarının yan yana anılmasını, hem de birçok yetenekli gencin başarılı birer lületaşı pipo ustası olarak yetişmesini sağladı.

Lületaşı Eskişehir’de hem önemli bir iş kolu hem de sanat dalıdır. Süsleme, aksesuar amaçlı üretim yapılmaktadır. İşleme atölyeleri sürekli yeni modeller geliştirerek farklı kullanım ve tercih alanları yaratmaktadır. Eskişehir’de ayrıca en sık hediye olarak sunulan şey lületaşı ürünlerdir.

 

Ø   Unsurun Coğrafi Dağılımı: Eskişehir ilinin batısında, kuzeydoğusunda ve güneydoğusunda bulunan, sahalarda, yüzeyle 300 metreyi aşan derinlikler arasında, içinde dağınık yumrular halinde lületaşı bulunan başkalaşım katmanlarına rastlanır. Eskişehir'in merkezine 40-50 km mesafedeki Kemekli, Sepetçi, Karahöyük, Margı, Çelikli, Söğütçük, Kozlubel, İmişehir, Gündüzler, Gökçeoğlu, Türkmentokat, Başören köylerinden çıkarılır. Taşı elde edebilmek için yüzeyden itibaren dik inen kuyular kazılır. Toprak içinde kolayca ayırt edilen başkalaşım katmanlarına ulaşıldığında, bu katmanı takip eden yatay tüneller açılarak lületaşı yumruları aranır. Bazı bölgelerde lületaşı tabakaları yeraltı suları seviyesinden daha aşağıdadır. Buralardan lületaşı çıkarabilmek için önce suyun boşaltılması gerekmektedir. Lületaşı çıkarılmasında büyük ölçüde insan gücünden ve uzun yıllar sonucunda kazanılmış kişisel tecrübelerden ve sezgilerden yararlanılır.

 

Ø  Unsurun Korunmasına Yönelik Olarak Önerilen Koruma Önlemleri:

-Lületaşı sahteciliğini önlemek amacıyla alçıyla Lületaşına benzetilen ürün satışının engellenebilmesi için gerçek lületaşının uygun yerlerine sanatçının vergi numarasını ve seri numarasını gösterir bir sistem geliştirilmesi sanatçının korunması ve sanatın gelişmesine katkı sağlayacaktır.

-Meslek Lisesi ve Yüksekokulların ilgili bölümlerinde (el sanatları, takı tasarımı v.b) ders programına dahil edilmesi, Lületaşı İşlemeciliğinin meslek dalı olarak kabul görmesi sağlanacaktır.

-Pazarlama ve tanıtım konusuna ağırlık verilmesi Lületaşı Sanatçılığının devamı için gereklidir. 

 

Ø  Konu ile ilgili ilde bulunan kurum/kuruluşlar (üniversitelerin ilgili bölümleri, araştırma merkezi, enstitü, sivil toplum kuruluşları) :

İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü

Eskişehir Odunpazarı Belediyesi,

Eskişehir Tepebaşı Belediyesi,

Eskişehir Alpu Belediyesi,

Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Halkbilim Araştırma ve Uygulama Merkezi, Anadolu Üniversitesi Halkbilim Araştırmaları Merkezi,

Eskişehir Ticaret Odası Başkanlığı 20.Meslek Komitesi (Madencilik ve Lületaşı)

Eskişehir Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği

Eskişehir Saatçiler ve Lületaşçılar Odası

Lületaşı Sanatkarları Eğ.Kül.Sos.Day. ve Yar. Derneği,

 

Ø  Unsur ile ilgili bugüne kadar ilde yapılmış faaliyetler:

-Uluslararası Lületaşı “Beyaz Altın” Festivali ( 1988–1993 yılları arasında 21-24 Eylül tarihlerinde gerçekleştirilmiştir.)

-Alpu Belediyesi Uluslararası Pancar, Gümüş, Lületaşı Festivali

-İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ve Tepebaşı Belediye Başkanlığı işbirliğiyle “2005

 Yılı  Yaygın  Kültürel  Eğitim  Faaliyetleri  Planı”  çerçevesinde  “Lületaşı Kursu” 

 açılmıştır.

-İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ve Tepebaşı Belediye Başkanlığı işbirliğiyle “2007

 Yılı  Yaygın  Kültürel  Eğitim  Faaliyetleri  Planı”  çerçevesinde  “Lületaşı Kursu” 

 açılmıştır.

-Eskişehir Lületaşı Sanatkarları Eğitim Kültür Sosyal Dayanışma ve Yardımlaşma

 Derneği, T.C. Türk Patent Enstitüsü’nden “Marka Tescil Belgesi” (Marka no:2007- 

 52143-Ticaret-Hizmet) almıştır.

-Lületaşı Müzesi: Lületaşı festivalleri, lületaşı el sanatları yarışmaları ve   sergilerinde yer alan eserler, İl Özel İdaresi tarafından satın alınıp lületaşı müzesinin oluşmasında ilk adım atılmıştır. 60 sanatçıya ait 400 civarında eseri bünyesinde barındıran Lületaşı Müzesi 2008 yılında Odunpazarı Belediyesi tarafından Kurşunlu Külliyesi’nde yerli ve yabancı misafirlerin ziyaretine açılmıştır.

-Yok Olan Bir Mesleğin Son Temsilcileri: Lületaşı Projesi (Anadolu Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Kulübü – AB Projesi)

 

Ø  Unsur ile ilgili elde bulunan yayınların listesi:

 

  1. Madencilik İhtisas Komisyonu Raporu, Devlet Planlama Teşkilatı: 2619 – ÖİK:630, Ankara, 2001
  2. KOÇKAR, M. Tekin. Eskişehir Halkbilim Ürünleri, Anadolu Üniversitesi, Eğitim, Sağlık ve Bilimsel Araştırmalar Vakfı Yayını, No:146, Eskişehir, 1999.
  3. KOÇKAR, M. Tekin. Eskişehir’de Yöresel El Sanatları, 3.Milli Kültür Şurası Bildirisi, Eskişehir, 1997.
  4. KOZAK, Meryem, Prof. Dr. Lületasi ve Kültür Turizmi Açısından Önemi, Kültür Turizmi Semineri, Zonguldak Karaelmas Üniversitesi, Safranbolu Meslek Yüksekokulu, 21-22 Nisan, Safranbolu., 22/04/1999
  5. BANGER, Gürcan. Lületaşı Nereye?, http://www.gurcanbanger.com Eskişehir 2008
  6. ÖZBAĞI Tevhide, KAPLAN, Emel, Eskişehir İl Merkezinde lületaşından Üretilen Mamuller, Mesleki Eğitim Dergisi, sayı: 640, ss:109 – 117, Ankara, 2003.
  7. KURT, Ali Osman. Lületaşının Endüstriyel Ve Sanatsal Kullanım Alanları, Muğla Üniversitesi, Teknik Eğitim Fakültesi 2000–2001 Yılı Seminer Kitabı, p. 35–43, ISBN–975–7207–26–8, Muğla, 2002.
  8. SERTKAYA, Osman Fikri, Türkçe Tıp Metinlerinde Lületaşı. Eskişehir II. Uluslararası Lületaşı “Beyaz Altın Festivali, “Beyaz Altın Semineri”, 23 Eylül 1989. Eskişehir, 1989.
  9. Lületaşı (Meerschaum) Broşürü, Eskişehir Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayını, Aralık -2006


 

Somut Olmayan Kültür Envanteri